Phanh tay cơ ngày càng ít xuất hiện
Trên nhiều mẫu ô tô đời mới, cần phanh tay truyền thống đang dần được thay thế bằng một nút bấm nhỏ trên bảng điều khiển trung tâm. Thay đổi tưởng chừng đơn giản này phản ánh xu hướng chuyển dịch trong thiết kế ô tô hiện đại, khi các nhà sản xuất ngày càng ưu tiên tính tiện dụng, khả năng tự động hóa và tối ưu không gian nội thất.
Theo báo cáo Manual Handbrake Report 2024 của CarGurus U.K., tỷ lệ xe mới sử dụng phanh tay cơ tại Anh giảm từ 37% năm 2018 xuống còn 8% năm 2024. Điều đó cho thấy phanh tay điện tử (Electronic Parking Brake - EPB) đang trở thành trang bị phổ biến trên các mẫu xe mới.
Nếu phanh tay cơ hoạt động thông qua cần kéo hoặc bàn đạp, kết hợp với hệ thống cáp truyền lực đến cơ cấu phanh, thì phanh tay điện tử sử dụng mô-tơ điện để kích hoạt cơ cấu giữ xe đứng yên. Người lái chỉ cần thao tác với công tắc điều khiển thay vì dùng lực kéo cần phanh như trước đây.
Tiện lợi hơn, tích hợp nhiều công nghệ hỗ trợ lái
Ưu điểm dễ nhận thấy nhất của phanh tay điện tử là sự thuận tiện trong quá trình sử dụng. Người lái không cần kéo một cần phanh lớn mà chỉ cần thao tác bằng nút bấm. Điều này đặc biệt hữu ích với người cao tuổi, người có thể lực hạn chế hoặc những trường hợp gặp khó khăn khi sử dụng phanh tay cơ.
Không chỉ đơn giản hóa thao tác, phanh tay điện tử còn có thể kết hợp với nhiều hệ thống hỗ trợ lái xe. Tùy từng mẫu xe, hệ thống có thể tự động kích hoạt phanh khi người lái tắt động cơ, tự động nhả phanh khi xe bắt đầu di chuyển hoặc phối hợp với chức năng hỗ trợ khởi hành ngang dốc.
Một số mẫu xe còn được trang bị tính năng Auto Hold, cho phép xe duy trì trạng thái đứng yên khi người lái dừng tại đèn đỏ hoặc trong tình huống giao thông đông đúc mà không cần liên tục giữ chân phanh. Tuy nhiên, cần phân biệt Auto Hold với phanh tay điện tử: đây là hai chức năng khác nhau, dù có thể phối hợp hoạt động trên cùng một chiếc xe.
Bên cạnh đó, việc loại bỏ cần phanh tay truyền thống giúp các nhà sản xuất có thêm không gian bố trí hộc chứa đồ, khay để cốc hoặc các tiện ích khác trên bảng điều khiển trung tâm. Với xu hướng thiết kế nội thất tối giản, màn hình lớn và tích hợp nhiều chức năng điện tử, thay đổi này cũng góp phần tạo nên không gian cabin hiện đại hơn.
Việc chuyển sang phanh điện tử còn giúp các nhà sản xuất dễ dàng tích hợp chức năng phanh đỗ với hệ thống điều khiển điện tử của xe. Đây là một trong những yếu tố phù hợp với xu hướng tự động hóa ngày càng phát triển trong ngành công nghiệp ô tô.
Chi phí sửa chữa và những rủi ro cần lưu ý
Dù có nhiều ưu điểm, phanh tay điện tử không phải là giải pháp hoàn toàn vượt trội trong mọi tình huống. So với cơ cấu phanh tay cơ tương đối đơn giản, hệ thống phanh điện tử có thêm mô-tơ chấp hành, bộ điều khiển và các thành phần điện tử liên quan. Vì vậy, việc chẩn đoán và sửa chữa khi xảy ra sự cố có thể phức tạp hơn, đặc biệt đối với những xe đã hết thời hạn bảo hành.
Trong một số trường hợp, mô-tơ phanh bị lỗi, hệ thống điện gặp trục trặc hoặc điện áp ắc quy không đủ có thể khiến phanh tay điện tử không hoạt động như bình thường. Khi đó, người sử dụng có thể cần đến thiết bị chẩn đoán chuyên dụng hoặc quy trình nhả phanh khẩn cấp theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Ở những khu vực có thời tiết lạnh, băng giá cũng có thể ảnh hưởng đến các bộ phận phanh. Tuy nhiên, nguy cơ đóng băng không chỉ xảy ra với phanh điện tử mà còn có thể xuất hiện ở các cơ cấu phanh truyền thống trong điều kiện nhất định.
Một vấn đề khác là chi phí thay thế linh kiện. Trong khi hệ thống phanh tay cơ thường có cấu tạo đơn giản và có thể điều chỉnh hoặc sửa chữa bằng những phương pháp thông thường, phanh tay điện tử có thể đòi hỏi linh kiện chuyên biệt và quy trình kỹ thuật phức tạp hơn. Mức chi phí thực tế phụ thuộc vào dòng xe, nguyên nhân hỏng hóc và chính sách sửa chữa của từng hãng.
Vì vậy, người sử dụng cần tuân thủ hướng dẫn của nhà sản xuất, bảo dưỡng hệ thống phanh định kỳ và chú ý tình trạng ắc quy. Khi phanh tay điện tử báo lỗi hoặc không thể nhả phanh, không nên cố ép xe di chuyển mà cần kiểm tra nguyên nhân để tránh gây hư hỏng thêm.
Vì sao các hãng xe vẫn ưu tiên phanh điện tử?
Sự phổ biến của phanh tay điện tử không chỉ đến từ nhu cầu của người tiêu dùng mà còn gắn với chiến lược thiết kế và phát triển sản phẩm của các hãng xe. Khi các mẫu xe ngày càng được trang bị nhiều hệ thống hỗ trợ lái, việc tích hợp phanh đỗ vào hệ thống điều khiển điện tử giúp nhà sản xuất thuận lợi hơn trong việc đồng bộ các chức năng.
Ngoài ra, loại bỏ cần phanh tay cơ cũng giúp giải phóng không gian nội thất, tạo điều kiện cho các thiết kế bảng điều khiển trung tâm linh hoạt hơn. Đây là lợi thế đáng kể trong bối cảnh các hãng xe cạnh tranh không chỉ về động cơ, khả năng vận hành mà còn về tiện nghi và trải nghiệm người dùng.
Dù vậy, phanh tay cơ vẫn có chỗ đứng nhất định, đặc biệt trên một số mẫu xe thể thao hoặc xe hướng đến những người yêu thích cảm giác lái truyền thống. Mazda MX-5 Miata, Subaru BRZ và Toyota GR86 là những ví dụ về các mẫu xe vẫn duy trì cần phanh tay cơ trên các phiên bản tương ứng tại một số thị trường. Với Ford Mustang, trang bị này có thể khác nhau tùy thế hệ và phiên bản, do đó không thể khái quát cho toàn bộ dòng xe.
Việc tiếp tục sử dụng phanh tay cơ trên một số mẫu xe cho thấy lựa chọn thiết kế vẫn phụ thuộc vào định hướng sản phẩm, yêu cầu vận hành và thị trường mục tiêu, chứ không đơn thuần là cuộc thay thế giữa công nghệ cũ và mới.
Từ góc độ người tiêu dùng, phanh tay điện tử mang lại nhiều tiện ích trong sử dụng hằng ngày, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về bảo dưỡng và xử lý sự cố. Trong khi đó, phanh tay cơ có ưu thế về cấu tạo đơn giản, dễ nhận biết trạng thái hoạt động và thường thuận tiện hơn khi cần sửa chữa.
Với tỷ lệ xe mới sử dụng phanh tay cơ tại Anh chỉ còn 8% vào năm 2024, xu hướng chuyển sang phanh tay điện tử đang ngày càng rõ nét. Tuy nhiên, lựa chọn công nghệ nào phù hợp vẫn cần được đánh giá dựa trên nhu cầu sử dụng, chi phí sở hữu và đặc điểm vận hành của từng mẫu xe.
