Phanh đĩa hiện là trang bị tiêu chuẩn trên hầu hết ô tô du lịch, ít nhất ở hai bánh trước, trong khi nhiều mẫu xe hiện đại được trang bị phanh đĩa trên cả bốn bánh. So với phanh tang trống, hệ thống này có khả năng tản nhiệt tốt hơn, cho hiệu quả phanh ổn định và quãng đường dừng xe ngắn hơn.
Tuy nhiên, cũng giống nhiều chi tiết cơ khí khác, phanh đĩa sẽ hao mòn theo thời gian và chịu ảnh hưởng lớn từ điều kiện sử dụng. Theo khuyến cáo của các nhà sản xuất linh kiện phanh như Bosch, Brembo cùng Hiệp hội Kỹ sư Ô tô Mỹ (SAE), việc bỏ qua các dấu hiệu bất thường của hệ thống phanh có thể khiến quãng đường phanh tăng lên đáng kể, làm gia tăng nguy cơ tai nạn trong các tình huống khẩn cấp.
Dưới đây là bốn dấu hiệu phổ biến cho thấy hệ thống phanh đĩa cần được kiểm tra.
Má phanh mòn, phát ra tiếng rít khi phanh
Má phanh là bộ phận trực tiếp tạo ma sát với đĩa phanh để giảm tốc độ xe. Sau thời gian sử dụng, lớp vật liệu ma sát sẽ mòn dần và cần được thay thế theo chu kỳ, phổ biến khoảng 40.000 - 50.000km, tùy điều kiện vận hành.
Dấu hiệu dễ nhận biết nhất là tiếng rít phát ra mỗi khi đạp phanh, kèm theo cảm giác xe giảm tốc kém hơn trước. Trên nhiều dòng xe, nhà sản xuất còn tích hợp miếng báo mòn bằng kim loại để phát ra âm thanh cảnh báo trước khi má phanh hết hoàn toàn.
Nếu tiếp tục sử dụng khi má phanh đã mòn đến phần kim loại, bề mặt đĩa phanh sẽ bị cọ xát trực tiếp, dễ gây xước, cong vênh hoặc quá nhiệt. Khi đó, chi phí sửa chữa sẽ cao hơn nhiều so với việc thay má phanh đúng thời điểm.
Các hãng xe như Toyota và Honda đều khuyến nghị kiểm tra độ dày má phanh trong mỗi kỳ bảo dưỡng và thay thế khi đạt đến giới hạn mòn theo quy định.
Xe bị lệch hướng khi phanh, có thể do kẹp phanh gặp sự cố
Kẹp phanh (caliper) có nhiệm vụ ép má phanh vào đĩa phanh. Khi piston bên trong bị kẹt hoặc hoạt động không đồng đều, lực phanh giữa hai bánh sẽ mất cân bằng.
Biểu hiện thường gặp là xe bị kéo lệch sang một bên khi phanh, một bên má phanh mòn nhanh hơn bên còn lại, bánh xe nóng bất thường hoặc xuất hiện mùi khét sau khi vận hành.
Nếu không được xử lý sớm, kẹp phanh có thể bị bó cứng, làm tăng mức tiêu hao nhiên liệu, giảm tuổi thọ lốp và ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng kiểm soát xe, đặc biệt trong các tình huống phanh gấp.
Vô lăng và bàn đạp phanh rung do đĩa phanh bị cong
Đĩa phanh có thể bị biến dạng khi phải làm việc ở nhiệt độ quá cao, chẳng hạn sau nhiều lần phanh gấp liên tục hoặc khi người lái rà phanh trong thời gian dài lúc xuống đèo.
Khi bề mặt đĩa phanh không còn phẳng, má phanh sẽ tiếp xúc không đều, tạo ra hiện tượng rung lắc mỗi lần giảm tốc.
Người lái thường cảm nhận rõ bàn đạp phanh rung theo nhịp, vô lăng rung ở tốc độ cao, xuất hiện tiếng va đập nhẹ khi phanh và quãng đường dừng xe dài hơn bình thường.
Theo các chuyên gia của Brembo, sử dụng phanh động cơ khi xuống dốc là giải pháp hiệu quả để hạn chế hiện tượng quá nhiệt, góp phần kéo dài tuổi thọ của đĩa phanh.
Bàn đạp phanh có cảm giác bất thường
Ngoài má phanh và đĩa phanh, hệ thống phanh còn bao gồm dầu phanh, xi lanh chính, bộ trợ lực phanh, đường ống dẫn dầu và hệ thống chống bó cứng phanh (ABS). Chỉ cần một trong các bộ phận này gặp trục trặc, cảm giác đạp phanh sẽ thay đổi rõ rệt.
Những dấu hiệu cần đặc biệt lưu ý gồm bàn đạp phanh quá mềm hoặc lún sâu, phải đạp mạnh hơn bình thường mới có hiệu quả, bàn đạp phanh bị cứng hoặc đèn cảnh báo phanh, đèn ABS sáng trên bảng đồng hồ.
Theo Cơ quan An toàn Giao thông Đường cao tốc Quốc gia Mỹ (NHTSA), dầu phanh bị nhiễm nước hoặc rò rỉ là nguyên nhân phổ biến khiến hiệu quả phanh suy giảm. Vì vậy, dầu phanh nên được thay định kỳ sau khoảng 2–3 năm hoặc khoảng 40.000 km, tùy theo khuyến cáo của từng hãng xe và điều kiện sử dụng thực tế.
Chủ xe cần làm gì để bảo vệ hệ thống phanh?
Theo các chuyên gia kỹ thuật ô tô, hệ thống phanh nên được kiểm tra sau mỗi 10.000 km hoặc trong mỗi lần bảo dưỡng định kỳ. Người sử dụng không nên bỏ qua các tiếng động bất thường khi phanh, hạn chế rà phanh liên tục khi xuống dốc, thay dầu phanh đúng chu kỳ và đưa xe đi kiểm tra ngay khi xuất hiện hiện tượng lệch lái, rung vô lăng hoặc bàn đạp phanh có cảm giác khác thường.
Phanh là hệ thống an toàn quan trọng nhất trên ô tô. Việc phát hiện sớm và xử lý kịp thời những dấu hiệu xuống cấp không chỉ giúp giảm chi phí sửa chữa mà còn góp phần đảm bảo an toàn cho người lái và những người cùng tham gia giao thông.
