Sau hơn nửa năm Luật số 77/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả có hiệu lực, các quy định mới về dán nhãn năng lượng từng bước làm rõ hơn trách nhiệm công khai thông tin của doanh nghiệp, đồng thời tăng tính minh bạch đối với thị trường phương tiện giao thông.
Để hướng dẫn thực hiện Luật số 77/2025/QH15, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 30/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 21/1/2026. Trước đó, Bộ Xây dựng ban hành Thông tư số 69/2025/TT-BXD, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, quy định về dán nhãn năng lượng đối với phương tiện.
Theo quy định, nhãn năng lượng phương tiện cung cấp những thông tin cơ bản gồm loại năng lượng sử dụng, mức tiêu thụ năng lượng và kiểu loại phương tiện. Đây là những thông tin có ý nghĩa trực tiếp đối với quyết định mua xe, đặc biệt trong bối cảnh chi phí nhiên liệu và yêu cầu giảm phát thải ngày càng được người tiêu dùng quan tâm.
Thông tin trên nhãn phải gắn với kết quả thử nghiệm
Một trong những điểm đáng chú ý của Thông tư 69/2025/TT-BXD là yêu cầu mức tiêu thụ năng lượng được thể hiện trên nhãn phải phù hợp với mức tiêu thụ năng lượng trong Báo cáo thử nghiệm mức tiêu thụ năng lượng theo quy định của Bộ trưởng Bộ Xây dựng về trình tự, thủ tục chứng nhận chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường đối với xe cơ giới, xe máy chuyên dùng, phụ tùng xe cơ giới sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu.
Quy định này góp phần hạn chế tình trạng thông tin quảng bá về khả năng tiết kiệm nhiên liệu của phương tiện thiếu cơ sở hoặc khó kiểm chứng. Người mua có thêm một nguồn thông tin được chuẩn hóa để đối chiếu giữa các sản phẩm.
Danh mục phương tiện phải dán nhãn năng lượng, nội dung và quy cách nhãn được quy định thống nhất tại các phụ lục ban hành kèm theo Thông tư. Cục Đăng kiểm Việt Nam có trách nhiệm công bố thông tin nhãn năng lượng phương tiện của các cơ sở sản xuất, doanh nghiệp nhập khẩu, phân phối và kinh doanh phương tiện trên cổng thông tin điện tử của Cục.
Đáng chú ý, lần đầu tiên các loại phương tiện như xe điện, xe hybrid và xe máy được đưa vào cùng một khung quy định về dán nhãn năng lượng. Điều này cho thấy chính sách quản lý đang từng bước tiếp cận đầy đủ hơn với sự thay đổi nhanh chóng của thị trường phương tiện giao thông.
Khoản 1 Điều 39 Luật số 77/2025/QH15 quy định phương tiện, thiết bị và vật liệu xây dựng thuộc danh mục phải dán nhãn năng lượng phải được dán nhãn trước khi đưa ra thị trường.
Từ cuộc đua công suất sang cuộc đua hiệu suất
Việc công khai mức tiêu thụ năng lượng có thể làm thay đổi cách người tiêu dùng đánh giá một chiếc xe.
Trong nhiều năm, dung tích động cơ, công suất, khả năng tăng tốc hay số lượng trang bị thường được sử dụng như những tiêu chí nổi bật để tạo lợi thế cạnh tranh. Tuy nhiên, khi mức tiêu thụ năng lượng được chuẩn hóa và công khai, hiệu quả sử dụng năng lượng sẽ trở thành một thông số ngày càng quan trọng trong quyết định mua xe.
Người tiêu dùng có thể đặt các mẫu xe cùng phân khúc lên bàn cân dựa trên mức tiêu thụ năng lượng. Khi đó, lợi thế cạnh tranh không chỉ nằm ở việc chiếc xe nào có động cơ mạnh hơn, mà còn ở việc chiếc xe nào vận hành hiệu quả hơn.
Để đạt được mức tiêu thụ năng lượng thấp, nhà sản xuất phải tối ưu nhiều yếu tố, từ hiệu suất động cơ, hộp số, trọng lượng xe, thiết kế khí động học đến hệ thống điều khiển điện tử. Với các mẫu xe hybrid, khả năng phối hợp giữa động cơ đốt trong và mô-tơ điện, cũng như công nghệ thu hồi năng lượng khi giảm tốc, trở thành những yếu tố quan trọng.
Trong khi đó, xe điện chuyển trọng tâm sang hiệu suất mô-tơ, hiệu quả của pin, hệ thống quản lý năng lượng và khả năng tái tạo năng lượng. Mức tiêu thụ điện trên quãng đường di chuyển vì thế trở thành một trong những thông số đáng quan tâm bên cạnh dung lượng pin hay công suất động cơ.
Tiết kiệm năng lượng cũng là bài toán chi phí
Đối với người sử dụng phương tiện thường xuyên, chênh lệch mức tiêu thụ năng lượng giữa các mẫu xe có thể chuyển thành khoản chi phí đáng kể trong suốt vòng đời phương tiện.
Một chiếc xe có mức tiêu thụ nhiên liệu hoặc điện năng thấp hơn có thể mang lại lợi ích không chỉ tại thời điểm mua mà còn trong quá trình sử dụng. Vì vậy, nhãn năng lượng không đơn thuần là một yêu cầu quản lý mà còn là công cụ giúp người tiêu dùng đánh giá tổng thể hơn về hiệu quả kinh tế của phương tiện.
Trong bối cảnh thị trường ô tô, xe máy ngày càng đa dạng về công nghệ và nguồn năng lượng, việc chuẩn hóa thông tin về mức tiêu thụ năng lượng càng trở nên cần thiết. Người mua có thể dựa vào nhãn năng lượng để so sánh giữa xe sử dụng động cơ đốt trong, hybrid, plug-in hybrid và xe điện, từ đó lựa chọn phương tiện phù hợp với nhu cầu sử dụng và khả năng chi trả.
Ở góc độ thị trường, quy định mới cũng tạo áp lực để các nhà sản xuất, nhập khẩu không chỉ cạnh tranh về thiết kế, công suất hay tiện nghi mà phải đầu tư nhiều hơn vào công nghệ tiết kiệm năng lượng.
Khi thông tin về mức tiêu thụ năng lượng trở thành một phần bắt buộc phải công khai, cuộc cạnh tranh trên thị trường phương tiện có thể từng bước chuyển từ “xe mạnh hơn” sang “xe hiệu quả hơn”. Đây cũng là hướng đi phù hợp với xu thế giao thông xanh, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải trong quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế phát triển bền vững.
